TÜRKİYƏ
6 dəqiqə oxuma
İqlim diplomatiyasının ürəyinin döyündüyü COP31-də son günə qədəm qoyulub
Türkiyənin ev sahibliyi və sədrliyi ilə noyabrın 9-da başlayan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının 31-ci Tərəflər Konfransı (COP31) 12 günlük marafondan sonra...
İqlim diplomatiyasının ürəyinin döyündüyü COP31-də son günə qədəm qoyulub
Türkiyənin "İcra COP-u" vizyonu dünya vitrinində / TRT Haber
 

Türkiyənin ev sahibliyi və sədrliyi ilə noyabrın 9-da başlayan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının 31-ci Tərəflər Konfransı (COP31) 12 günlük marafondan sonra bu gün keçiriləcək yekun danışıqlarla başa çatacaq.

Qlobal iqlim böhranı ilə mübarizədə dünyanın yeni yol xəritəsini cızan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının (UNFCCC) 31-ci Tərəflər Konfransında (COP31) bu gün final günü yaşanır.

BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasına tərəf olan 196 ölkə və Avropa İttifaqının (Aİ) iştirakı ilə noyabrın 9-da Antalyada 1 milyon 100 min kvadratmetrlik ərazidə başlayan nəhəng sammit bu gün “Mavi” zonada aparılacaq "Yekun Danışıqlar" və “Yaşıl” zonadakı "Maliyyələşdirmə və Təşviqlər" mövzulu proqramlarla başa çatacaq.

Qərarların səs çoxluğu ilə deyil, bütün tərəflərin yekdilliyi (konsensus) ilə qəbul edildiyi sammitin son günündə diqqətlər qlobal temperatur artımını 1,5 dərəcə selsi ilə məhdudlaşdırmaq hədəfi istiqamətində inkişaf etməkdə olan ölkələrə yönəlmiş iqlim maliyyələşdirməsi paketləri və emissiyaların azaldılmasına dair yekun mətnlərə yönəlib.

“Tətbiq COP-u” baxışı və ilk dəfə qəbul edilən birgə bəyanat

Prezident Aparatının Sərəncamına uyğun olaraq COP31 Sədrliyini ətraf mühit, şəhərsalma və iqlim dəyişikliyi naziri Murat Kurum icra edərkən, danışıqların sədrliyini Avstraliyanın iqlim dəyişikliyi və energetika naziri Kris Bouen (Chris Bowen) üzərinə götürüb.

Sammitin açılışında "Bugünkü dünyada artıq söz tükəndi" mesajını verən nazir Kurum Türkiyənin "dialoq, razılaşma və fəaliyyət" prinsipləri ilə formalaşdırdığı "İcra COP-u" baxışını və bu çərçivədə müəyyən edilən 10 prioritet Fəaliyyət Gündəliyi istiqamətini dünya ilə bölüşüb. M.Kurum həmçinin maliyyələşdirməni sahədəki tətbiqlərlə birləşdirəcək İqlim İcra Körpüsü (BRIDGE) mexanizminin COP31-də işə salındığını elan edib.

Sammitdə iqlim diplomatiyası baxımından bir ilk də yaşanıb. COP21-dən COP30-a qədər vəzifə icra edən əvvəlki dövr sədrləri yaydıqları ortaq bəyannamə ilə COP31 Sədrliyinə dəstəklərini ifadə ediblər. Digər tərəfdən, sammit çərçivəsində Türkiyə ilə Özbəkistan arasında ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində anlaşma memorandumu imzalanıb.

Liderlər Sammitində intensiv diplomatiya və Qəzza mesajı

Konfransın ən mühüm məqamlarından biri noyabrın 11-12-də “Mavi” zonada Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ev sahibliyi ilə keçirilən Liderlər Sammiti oldu. 6 qitədən 95 ölkə lideri və 7 beynəlxalq təşkilat rəhbəri olmaqla, 102 lider səviyyəsində iştirakın qeydə alındığı sammitdə 300-dən çox nazir, 160 təsdiqlənmiş pavilyon və 90 nümayəndə heyəti ofisi yer aldı.

Liderlər Sammitində dünyaya müraciət edən Prezident Ərdoğan “Ekologiyanı iqtisadiyyata qurban verən acgöz düşüncəyə artıq “dayan deyək” çağırışı edərək, bəşəriyyətin ehtiyac duyduğu şeyin “insanla təbiət arasında imzalanacaq universal mərhəmət razılaşması” olduğunu vurğulayıb. Ərdoğan həmçinin Qəzzada yalnız soyqırımın deyil, eyni zamanda ekoloji qırğının da yaşandığını bildirərək, bu zülmə son qoyulmalı olduğunu ifadə edib.

Antalyada intensiv diplomatik təmaslar aparan Ərdoğan BMT Baş katibi Antonio Quterreş, Braziliya Prezidenti Lula da Silva, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian, Avstraliya Baş naziri Anthony Albanese və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan başda olmaqla, çoxsaylı dövlət və hökumət başçısı ilə ikitərəfli görüşlər keçirib. Ərdoğan noyabrın 11-də Milli Ağacəkmə Günü münasibətilə Quterreşlə birgə sammit ərazisində zeytun tingi də əkib.

COP31 Parlament İclasında iştirak edən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri Numan Kurtulmuş İsrailin Fələstin torpaqlarına hücumları ilə ətraf mühitə ziyan vurduğuna və zeytun ağaclarını kökündən çıxardığına diqqət çəkib. Ümumi Məclisdə çıxış edən Fələstin Baş naziri Məhəmməd Mustafa isə Türkiyəyə və Prezident Ərdoğana təşəkkür edib, çıxışından sonra alqışlanıb.

“35-ə 35” elektrikləşdirmə hədəfinə 75 ölkədən dəstək

COP31-in ən konkret nəticələrindən biri Türkiyənin təşəbbüsü ilə elan edilən “35-ə 35” qlobal elektrikləşdirmə hədəfi oldu. Qlobal miqyasda hazırda 22 faiz səviyyəsində olan elektrik enerjisinin yekun enerji istehlakında payının 2035-ci ilədək 35 faizə çatdırılmasını nəzərdə tutan təşəbbüsə Almaniya, Birləşmiş Krallıq, Norveç, Cənubi Koreya, İspaniya, Avstraliya, Yaponiya, Danimarka, Kanada və Qırğızıstanın da daxil olduğu 75 ölkə, Aİ Komissiyası ilə yanaşı, biznes və vətəndaş cəmiyyətindən 94 qurum dəstək verib. Hədəf COP31-in danışıqlar üzrə layihə mətninə də daxil edilib.

Sammit çərçivəsində enerji, maliyyə, kənd təsərrüfatı, səhiyyə, nəqliyyat və turizm sahələrində də mühüm addımlar atılıb:

Prezident Ərdoğanın iştirak etdiyi Biznes Forumunda Türkiyənin nüvə elektrik stansiyalarının sayını artıracağı vurğulanıb, Enerji və təbii ehtiyatlar naziri Alparslan Bayraktar isə enerji transformasiyası üçün 2040-cı ilədək 300 milyard dollarlıq investisiya nəzərdə tutulduğunu açıqlayıb. Sammitdə Türkiyə, Azərbaycan, Bolqarıstan və Gürcüstan arasında təmiz enerji sahəsində strateji tərəfdaşlıq imzalanıb; Türkiyə ilə Kanada arasında isə reaktor texnologiyası ilə quraşdırıla biləcək nüvə stansiyası üçün texniki-iqtisadi əsaslandırma və ilkin layihə mühəndisliyi üzrə razılaşma əldə olunub. Türkiyə Cümhuriyyət Mərkəzi Bankı (TCMB) da qlobal mərkəzi bankları və maliyyə qurumlarını Antalyada bir araya gətirərək yaşıl transformasiya yol xəritələrini müzakirə edib.

Kənd təsərrüfatı və meşə naziri İbrahim Yumaklı suyu mərkəzdə saxlayan kənd təsərrüfatı yanaşmasını təqdim edərək “Firuzəyi Bağlantı Təşəbbüsü”nün təqdimatını edib. Səhiyyə naziri Kemal Memişoğlu sağlamlığın iqlim siyasətlərinin mərkəzində olmalı olduğunu vurğulayıb. Nəqliyyat və infrastruktur naziri Abdulqadir Uraloğlu Türkiyənin 53 hava limanı ilə Karbonsuz Hava Limanı Sertifikatlarının sayına görə dünyada ikinci yerə yüksəldiyini açıqlayıb. Mədəniyyət və turizm naziri Mehmet Nuri Ersoy isə 3 min yerləşdirmə obyektinin davamlılıq transformasiyasını tamamladığını, 2030-cu ilədək 20 min obyektin sertifikat alacağını bildirib. Yerli avtomobil TOGG da sammitdə nümayiş etdirilərək böyük maraq doğurub.

Sıfır Tullantı və “Əsrin Tikintisi” dünya vitrinində

Rəsmi danışıqların aparıldığı 527 min kvadratmetrlik “Mavi” zonadan əlavə, vətəndaş cəmiyyəti, akademik dairələr, gənclər və özəl sektorun bir araya gəldiyi 582 min kvadratmetrlik “Yaşıl” zona 12 gün ərzində çoxsaylı ziyarətçi qəbul edib. Türkiyə bu ərazidə fevralın 6-da baş verən zəlzələlərdən sonra 11 vilayətdə inşa edilən 455 min iqlimə davamlı fəlakət yaşayış evini “Əsrin Tikintisi” kimi, həmçinin qlobal hərəkata çevrilən Sıfır Tullantı layihəsini dünyaya təqdim edib.

COP31-də ilk dəfə Sıfır Tullantıya həsr olunmuş tematik gün təşkil edilib, Prezident Ərdoğanın xanımı Əminə Ərdoğanın ev sahibliyi ilə “Qlobal Sıfır Tullantı İttifaqı Lider Həyat Yoldaşlarının Yüksək Səviyyəli İclası” keçirilib. Əminə Ərdoğan Sıfır Tullantı Hərəkatı sayəsində 9 ildə Türkiyənin təkrar emal səviyyəsinin 13 faizdən 37 faizin üzərinə çıxdığını bildirib. BMT Baş katibi Quterreş də layihəyə dəstəyini açıqlayaraq Sıfır Tullantını iqlim mübarizəsinin əsas alətlərindən biri kimi dəyərləndirib. “Mavi” zonada qurulan 10 min kvadratmetrlik 5 yarpaqlı Sıfır Tullantı Muzeyi də ziyarətçilərin diqqət mərkəzində olub.

Mədəniyyət, incəsənət, qastronomiya və tam əlçatanlıq

Sammit boyunca diplomatik görüşlərlə yanaşı, mədəniyyət, incəsənət və qastronomiya tədbirləri də diqqət çəkib. “COPArt: Hələ də Mümkündür” mövzulu sərgilərə və tullantılardan hazırlanmış əsərlərə ev sahibliyi edən ərazidə Anadolu Bağçası və Sıfır Tullantı Mətbəxində yerli istehsalçılardan tədarük edilən məhsullarla hazırlanmış davamlı Türk qastronomiyası təqdim olunub.

Vitse-prezident Cevdet Yılmazın da ziyarət edərək tanış olduğu sammit ərazisində Göbəklitəpə miniatürü, ənənəvi kilim toxuma dəzgahı, İqlim Məktəbi, Uşaq Adası, rəqs edən robotlar və TEKNOFEST gənclərinin ekoloji təmiz layihələri böyük maraq doğurub. İştirakçılar həmçinin Əhməd Ədnan Saygunun Yunus Əmrə Oratoriyası, Mehter nümayişi, Anadolu Atəşi və minlərlə dronun iştirak etdiyi işıq şousu ilə tanış olublar.

ISO 20121 davamlılıq standartlarına tam uyğun olaraq və “Heç kəsi geridə qoymamaq” prinsipi ilə təşkil edilən konfransda 35 işarə dili tərcüməçisi və əngəlsiz məkan dizaynları ilə tam əlçatanlıq təmin edilib.

Qüsursuz təhlükəsizlik, səhiyyə və media əməliyyatı

Sammitin problemsiz keçməsi üçün 26 min təhlükəsizlik əməkdaşı həftənin 7 günü, 24 saat xidmət göstərib, Sahil Mühafizəsi Komandanlığı da dəniz sərhədlərində tədbirlər görüb. Səhiyyə xidmətləri çərçivəsində ərazidə qurulan 5 tibb məntəqəsi, 142 təcili yardım maşını və 742 nəfərlik tibb heyəti ilə 1 500-dən çox şəxsə tibbi xidmət göstərilib.

154 ölkədən 45 mindən çox beynəlxalq iqlim könüllüsünün yer aldığı tədbirdə ərazidə fəal çalışan 2 min 700 könüllü gənc və 5 min könüllü tərcüməçi iştirakçılara bələdçilik edib. 190-dan çox ölkədən 4 mindən artıq jurnalistin izlədiyi sammitin gedişatı ictimai yayımçı TRT-nin 7 canlı yayım avtomobili, 3 səyyar studiyası və 50-dən çox kamerası ilə anbaan dünyaya ötürülüb.

Türkiyə Prezidentliyinin Kommunikasiya İdarəsinin rəhbəri Burhanəddin Duran da Türkiyənin ev sahibliyi ilə qlobal iqlim diplomatiyasının mərkəzində yer aldığını vurğulayıb. COP31 bu gün keçiriləcək son iclaslardan və yekun qərarlardan sonra başa çatacaq.