İran mediasının yaydığı məlumata görə, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) bu strateji su yolunu bütün gəmi hərəkəti üçün bağlı elan edib və boğazdan keçməyə cəhd edən hər hansı bir gəminin hədəf alınacağı barədə xəbərdarlıq edib.
“Reuters” agentliyi bildirir ki, martın 2-də yerli mediada yayılan məlumatda İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun baş komandanının baş müşaviri İbrahim Cabari boğazın bağlandığını və oradan keçməyə çalışan gəmilərin məhv ediləcəyini vurğulayıb.
Cabarinin dövlət mediasında əks olunan bəyanatında deyilir: "Hörmüz boğazı bağlıdır. Kimsə oradan keçməyə cəhd edərsə, İnqilab Keşikçiləri Korpusu və nizami donanmanın qəhrəmanları həmin gəmiləri yandıracaqlar".
Əgər bu addım atılarsa, dünya neft ixracının təxminən beşdə birinin daşındığı bu dar keçiddə kommersiya gəmiçiliyi faktiki olaraq iflic olacaq.
Qeyd edək ki, Hörmüz boğazı dünya neft tədarükünün təxminən 20%-nin keçdiyi Fars körfəzinin dar giriş hissəsidir.
Şimaldan İran sahilləri ilə əhatə olunan bu marşrutla hərəkət edən tankerlər Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt, İraq, Qətər, Bəhreyn, BƏƏ və İrandan çıxarılan neft və qazı daşıyır. Bu enerji resurslarının böyük əksəriyyəti Asiya bazarlarına yönəlir.
Hörmüz boğazında nəqliyyatın hərəkətinin hər hansı formada pozulması qlobal neft ticarətinə son dərəcə ağır və dağıdıcı zərbə vura bilər.
"Neuberger Berman" investisiya şirkətinin baş portfel meneceri Hakan Kaya mövcud riskin miqyasının çox böyük olduğunu qeyd edib. Onun sözlərinə görə, neft şirkətləri bir-iki həftəlik qismən ləngimələrə dözə bilsələr də, boğazın bir ay və ya daha çox müddətə tam bağlanması hazırda 70 dollar civarında olan xam neft qiymətlərini üçrəqəmli rəqəmlərə yüksəldəcək. Eyni zamanda, Avropada təbii qaz qiymətləri 2022-ci il böhranı səviyyəsinə və ya daha yuxarı hədlərə çata bilər.
İran münaqişəsinin genişlənməsi
Strateji su yolu və gərginləşən münaqişə haqqında vacib detallar:
Qlobal gəmiçilik üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən Hörmüz boğazı ən dar nöqtəsində təxminən 33 kilometr (21 mil) enində olan dolama bir keçiddir. Bu su yolu Fars körfəzini Ərəbistan dənizi ilə qovuşdurur.
Bu nöqtədən gəmilər açıq okeanlara və dünyanın digər hissələrinə çıxış əldə edir. İran və Omanın boğazda ərazi suları olsa da, bura beynəlxalq su yolu hesab olunur və bütün ölkələrin gəmiləri tərəfindən istifadə edilir. Məşhur göydələnləri ilə tanınan Dubayın yerləşdiyi BƏƏ də məhz bu kritik zonanın yaxınlığındadır.
Boğaz tarixən böyük ticarət əhəmiyyətinə malik olub. Vaxtilə buradan Çindən gələn keramika, fil sümüyü, ipək və tekstil məhsulları keçirdi. Müasir dövrdə isə bura Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt, İraq, Qətər, Bəhreyn, BƏƏ və İrana məxsus supertankerlərin əsas marşrutudur.
Boğaz hazırda bağlıdırmı?
ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının (EIA) məlumatına görə, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-nin boğazdan yan keçən boru kəmərləri olsa da, bölgədən ixrac olunan neft həcminin böyük hissəsinin bu keçiddən başqa alternativ yolu yoxdur.
Keçmiş təcrübələr göstərir ki, bu marşruta qarşı hər hansı təhdid qlobal enerji qiymətlərini dərhal yüksəldir; oxşar hal iyun ayında İsrail-İran gərginliyi zamanı da müşahidə olunub.
"Kpler" analitika şirkəti bildirir ki, boğaz rəsmi olaraq bağlanmasa da, peyk naviqasiya sistemlərindəki texniki problemlər və müdaxilələr səbəbindən tanker trafikində kəskin azalma müşahidə olunur.
Böyük Britaniya Dəniz Ticarət Əməliyyatları Mərkəzi (UKMTO) ərazidə bir neçə gəmiyə hücum edildiyini, həmçinin gəmilərin koordinatlarını izləyən sistemlərə elektron müdaxilələrin artdığını xəbər verir.
Oman hökuməti isə Ərəbistan dənizindən Hörmüz boğazına doğru irəliləyən, Marşal adaları bayrağı altında üzən neft tankerinə PUA (dron) hücumu edildiyini təsdiqləyib. Partlayıcı yüklü dronla həyata keçirilən bu hücum nəticəsində bir dənizçinin həyatını itirdiyi bildirilir.
