Rusiya prezidenti Vladimir Putin verdiyi açıqlamada bildirib ki, dünya heç bir gücün təkbaşına qaydaları müəyyən edə bilməyəcəyi “polisentrik dövrə” qədəm qoyub. O, Avropaya hərbi güclənmə planları barədə xəbərdarlıq edib. Putin həmçinin ABŞ prezidenti Donald Trampın Qəzza təkliflərini şərti olaraq dəstəkləyib və Ukrayna müharibəsinin davam etdirilməsinə görə məsuliyyəti Qərb dövlətlərinin üzərinə qoyub.
“Valday forumunda aparılan müzakirələr dünya vəziyyətini obyektiv və hərtərəfli qiymətləndirmək imkanı verir”, - deyən Putin çoxqütblülüyün “keyfiyyətcə yeni fenomen” olduğunu və həm imkanlar, həm də risklər təqdim etdiyini deyib. O, əlavə edib ki, heç kim uzaq bir yerdə kiminsə qoyduğu qaydalarla oynamağa hazır deyil".
Çoxqütblü dünya və qlobal idarəetmə
Putin iddia edib ki, çoxqütblü dünya modeli daha demokratikdir, çünki "çoxlu sayda siyasi və iqtisadi aktor" nəticələrə təsir edə bilər.
Bu mühitdə həll yollarının geniş konsensusa əsaslanmasının vacibliyini vurğulayan Putin, "Bəlkə də qlobal səhnədə ən mühüm regional və qlobal proseslərə təsir edən və ya təsir etməyə cəhd edən bu qədər çox ölkə olmayıb" deyib: "İstənilən həll yalnız bütün aidiyyəti tərəfləri və ya böyük əksəriyyəti qane edən razılaşmalar əsasında mümkündür. Əks halda, real həll yolu olmayacaq".
Rusiya lideri bəyan edib ki, Qərbin rəhbərlik etdiyi qurumlar “öz ilkin missiyalarından kənara çıxıb, mənasını itirib” və “siyasi mühazirələr platformasına” çevriliblər. O, BRİKS və Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi təşkilatları tərifləyərək, onların fəaliyyətlərinin üzvləri arasında həqiqi konsensusa və balansa əsaslandığını bildirib.
“Onlar heç kimə qarşı deyillər, öz maraqlarından çıxış edirlər”, - deyən Putin Qərbin “hegemon” meyilləri kimi təsvir etdiyi bu vəziyyətə üstünlük verdiyini qeyd edib.
Avropa, NATO və Təhlükəsizlik
Putin çıxışında Avropaya böyük diqqət ayıraraq, qitəni öz elitasının daxili böhranları ört-basdır etmək üçün Rusiyadan təhdidlər uydurduğu yer kimi göstərib.
Putin Avropa liderlərinin “düşmən imicini şişirtdiyini” bəyan edərək, Avropa vətəndaşlarının artan borc, miqrasiya problemləri və “artan sosial təminat böhranı” ilə üzləşdiyini qeyd edib.
Putin “Avropada insanların çoxu başa düşə bilmirlər ki, Rusiyadan niyə bu qədər qorxsunlar və niyə bu vəziyyətlə mübarizə aparmaq üçün kəmərlərini daha da sıxıb öz maraqlarını unutsunlar” deyib.
Rusiyanın NATO-ya hücum planları ilə bağlı iddialarına gəlincə, Putin bunları "cəfəngiyyat" və "inanılmaz" adlandırıb və ordunun güclənməsi ilə bağlı xəbərdarlıq edib: "Avropada artan hərbiləşməni diqqətlə izləyirik. Rusiyanın bu təhdidlərə reaksiyası gecikməyəcək. Bu təhdidlərə cavab yumşaq desək, kifayət qədər inandırıcı olacaq".
Putin deyib ki, Rusiya heç vaxt “hərbi münaqişəyə təşəbbüs göstərməyib”, lakin Rusiya prezidentinin fikrincə, tarix göstərir ki, “zəiflik qəbuledilməzdir, çünki o, bizimlə bağlı hər bir problemi güc yolu ilə həll etmək illüziyasını yaradır”.
Ukrayna müharibəsi
Putin Ukrayna müharibəsinə də toxunaraq, mövcud vəziyyəti “Ukrayna faciəsi... ukraynalılar və ruslar, bizim hamımız üçün ağrılıdır” adlandırıb.
Moskvanın Qərb ölkələrinin uzun müddətdir Ukraynadan “nəzarət sahələrini genişləndirmək üçün bir vasitə” kimi istifadə etməsi tezisini təkrarlayan Putin Kiyevin “xərc edilə bilən material”a çevrildiyini bildirib.
Putin qeyd edib ki, ABŞ-ın əvvəlki administrasiyaları fərqli yanaşma nümayiş etdirsəydi və NATO Rusiya sərhədlərinə qədər irəliləməsəydi, münaqişədən qaçmaq olardı. O əlavə edib ki, “Ukrayna son nəticədə öz müstəqilliyini, həqiqi suverenliyini qoruyub saxlasaydı, bu vəziyyətin qarşısı alına bilərdi”.
Putin Rusiyanın sahədə strateji təşəbbüsə sahib olduğunu və bir sıra regionlarda irəliləyiş əldə etdiyini bildirməklə yanaşı, Kiyevi danışıqlara cəlb etməyə çağırıb: "Yaxşı olar ki, Kiyev administrasiyası razılığa gəlmək üçün nə edə biləcəyini düşünsün. Biz bu məsələni dəfələrlə müzakirə etmişik və razılaşmalar üçün təkliflər vermişik".
Rusiyanın kifayət qədər işçi qüvvəsinə malik olduğunu və itkilərinin Ukraynadan “çox az” olduğunu qeyd edən Putin Çin, Hindistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə kimi ölkələrin vasitəçilik səylərindən məmnun olduğunu bildirib. O, Avropanı münaqişəni qəsdən gərginləşdirməkdə ittiham edərək deyib: “Təəssüf ki, hələ də münaqişəni dayandırmaq mümkün olmayıb, lakin buna görə məsuliyyət çoxluğun deyil, azlığın, xüsusən də Avropanın üzərinə düşür”.
ABŞ ilə münasibətlər
Vaşinqtonla münasibətlərdə praqmatik tonda çıxış edən Putin ABŞ-ın hazırkı administrasiyasının onlarla birbaşa əlaqə saxladığını bildirərək, “Qarşı tərəfin nə istədiyini aydın şəkildə anlamaq və qeyri-müəyyən ipuçlarına əsaslanaraq təxmin etməyə çalışmamaq həmişə daha yaxşıdır” deyib.
Rusiya lideri əlavə edib ki, Rusiya öz milli maraqlarını qorumaq hüququnu özündə saxlayır, bunlardan biri də “ABŞ ilə mütəşəkkilli münasibətləri bərpa etməkdir”. O, əlavə edib: “Nə qədər fikir ayrılığı olsa da, bir-birimizə hörmət etsək, ən çətin və israrlı danışıqlar belə son nəticədə razılaşma ilə nəticələnəcək”.
Qəzza və Yaxın Şərq
Qəzzadakı münaqişəyə toxunan Putin Yaxın Şərqdəki vəziyyəti “müasir tarixdə dəhşətli hadisə” kimi qiymətləndirib. O, hətta BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin Qəzzanı "dünyanın ən böyük uşaq qəbiristanlığı" kimi xarakterizə etdiyini xatırladıb və humanitar faciəli yaşandığını bildirib.
Trampın təşəbbüsləri ilə bağlı Putin “Bu, tunelin sonunda bir işıq gətirə bilər” deyib.
O əlavə edib ki, Qəzzaya nəzarəti Fələstin Muxtariyyətinin prezidenti Mahmud Abbasa təhvil vermək "üstünlük verilən variant" olacaq və Tramp Qəzzada bütün girovların azad edilməsini və İsrail həbsxanalarında olan fələstinlilərin azad edilməsini dəstəkləyəcək. Putin fələstinlilərin azad edilməsi ideyasının “dəstəyə layiq” olduğunu deyib və hər hansı planın HƏMAS və daha geniş İslam dünyası daxil olmaqla bütün fələstinlilər tərəfindən qəbul edilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
