Cozef Aunun Livan prezidenti seçilməsi və Nəvaf Salamı baş nazir vəzifəsinə təyin etməsi uzun müddətdir ölkənin cəmiyyəti və siyasəti üzərində böyük nüfuza sahib olan ''Hizbullah''ın gücünün zəifləməsinə işarə edir. Bu hadisələr İranın dəstəklədiyi ''Hizbullah''ın lideri Həsən Nəsrullahın öldürüldüyü vaxta təsadüf edir.
Cozef Aunun seçilməsi
Cozef Aun 2022-ci ildən bəri parlamentdə davam edən problemlər səbəbindən boş olan postu tutdu və ölkənin aparıcı siyasi xadimlərinin qaydaları yumşaltmağa hazır olduğunu göstərdi. Livan konstitusiyasına görə hərbi komandirin prezident olması mümkün olmasa da, Aralıq dənizi ölkəsinin siyasi dairələri Aunun bu vəzifəyə seçilməsinə mane olmadı. Livanın tarixi və dini fraksiyalar üzrə eksperti Tuba Yıldızın sözlərinə görə, bu ölkənin xeyri naminə qəbul edilib. 2017-ci ildən ölkənin parçalanmış rəsmi silahlı qüvvələrinə rəhbərlik edən yeni prezidentin ABŞ, Fransa və Səudiyyə Ərəbistanı ilə yaxşı münasibətləri var. Cozef Aun keçmiş prezidentlər kimi maronit xristiandır. Tuba Yıldızın sözlərinə görə, Aunun keçmiş prezidentlərdən ciddi fərqləri var.
''Hizbullah''la məsafə
Aunun ''Hizbullah'' və müttəfiqlərindən uzaq olması onu həm şiə qruplaşması, həm də Suriyanın devrilmiş lideri Bəşər Əsəd rejimi ilə dərin əlaqələri olan Mişel Aundan fərqləndirir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Cozef Aun və Mişel Aun eyni soyadlara sahib olsalar da, qohum deyillər. Tuba Yıldızın məlumatına görə, bu posta ordu komandirinin seçilməsində İran və ''Hizbullah''ın sadiq müttəfiqi olan Əsəd rejiminin devrilməsinin təsiri olub. “Livanda vətəndaş müharibəsindən sonra seçilən prezidentlərin əksəriyyəti Suriyanın Bəəs rejiminin razılığı ilə seçilib”, - deyə Tuba Yıldız TRT World-a müsahibəsində deyib.
Məzhəb siyasəti və Nəvaf Salamın rolu
''Hizbullah''ın dəstəklədiyi Süleyman Franjieh son anda namizədliyini geri götürərək Cozef Aunu dəstəklədiyini açıqlayıb. Tuba Yıldızın sözlərinə görə, bu vəziyyət ''Hizbullah''ın prezident seçkilərində nüfuzunun azaldığını ortaya qoyur. T. Yıldız ''Hizbullah''ın dəstəklədiyi millət vəkillərinin Aunun komandasının dəstəyinə ehtiyacı olduğunu göstərmək üçün seçkilərin ilk turuna qatılmadığını, lakin ikinci turda Aununa səs verdiklərini bildirib. “Hizbullah Cozef Aunun seçilməsinə mane olmaq cəhdlərinin siyasi reallıqlar səbəbindən nəticəsiz qalacağını anladı”, -deyə Tuba Yıldız qeyd edib.
İran-Kanada mənşəli siyasi analitik Qonçeh Tazmini də Aunun seçilməsini İranın rəhbərlik etdiyi ''Müqavimət oxu''nun təsirinin azalmasının göstəricisi olduğunu deyib. ''Hizbullah'', Suriyada devrilmiş Əsəd rejimi, İraqdakı şiə qrupları, Yəməndəki husilər və ''Həmas'' bu müqavimət cəbhəsinin bir hissəsidir. TRT World-a müsahibə verən G.Təzmini deyib: “İyirmi ildən artıqdır Livan siyasəti üzərində söz sahibi olan bu qrup İsraillə 14 aylıq münaqişədə ciddi itkilər verib''.
Məzhəb siyasəti
Tuba Yıldız Aunun siyasi təcrübəsi olmasa da, bunun həm özü, həm də ölkəsi üçün üstünlük ola biləcəyini düşünür. Çünki Aunun parlamentdə uzun müddətdir məzhəb zəminində parçalanmış heç bir qrupla əlaqəsi yoxdur.
Livanın “institusionallaşmış məzhəb quruluşu”na toxunan Tuba Yıldız ''Hizbullah''ın hərbi mövcudluğunun aradan qaldırılması kimi iqtisadi və hərbi məsələlərdə ciddi addımlar atmağın çətin olacağı barədə xəbərdarlıq edib.
Livanın əhalisi beş milyondan bir qədər çox olsa da, burada xristian, sünni və şiə müsəlmanları, həmçinin druzlar kimi etno-dini qruplar yaşayır. Ölkənin siyasi sistemi milli partiyalardan daha çox bu dini qrupları təmsil edən partiyalara əsaslanır.
Livanda prezident həmişə maronit, baş nazir sünni müsəlman, parlamentin sədri isə şiə müsəlmandır. Parlament həm də müxtəlif xarici güclərlə birləşmiş bölünmüş məzhəb qüvvələrinin bir səhnəsi mövqeyindədir.
Ümumiyyətlə, Səudiyyə Ərəbistanı və digər Körfəz ölkələri ənənəvi olaraq Livandakı sünni qruplara böyük təsir göstəriblər, İran isə ölkənin şiə qruplarını dəstəkləyir. Xristian qruplarının isə Qərb dövlətləri ilə köklü əlaqələri var.
Lakin ölkənin mürəkkəb siyasi quruluşu vaxtaşırı qəribə ittifaqların yaranmasına səbəb olub. Məsələn, keçmiş prezident Mişel Aun İranla işgüzar əlaqələr qurub, hazırki prezidentin isə Səudiyyə Ərəbistanı ilə yaxşı münasibətləri var. G.Tazmini mövcud vəziyyəti nəzərə alaraq Aunun vacib problemlərlə üzləşdiyini bildirib. ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanının regional maraqlarına uyğun olmasına baxmayaraq, Aunun Livanın mürəkkəb məzhəb bölgüsü sistemi çərçivəsində yeni hökuməti formalaşdırmaq kimi çətin vəzifəsi var. G. Təzmini həmçinin deyib: "Altı illik iqtisadi çöküşün qarşısını almaq, dərin siyasi fikir ayrılıqlarını və aşağı ictimai inamı aradan qaldırmaq çox çətin bir vəzifədir".
Ölkәnin yeni Baş naziri
Livanın mürəkkəb siyasi quruluşuna baxmayaraq, baş nazir vəzifəsinə təyin edilmiş Nəvaf Salam həm beynəlxalq, həm də ölkə daxilində tanınan bir şəxsdir. N.Salam Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin keçmiş sədridir. Tuba Yıldızın sözlərinə görə, N.Salam 2022-ci ildə baş nazirliyə namizəd olub, lakin ''Hizbullah''ın təsiri ilə bu vəzifəyə Mikati təyin olunub.
Onun diplomatik uğurları Livanın onilliklər boyu üzləşdiyi siyasi böhranları aradan qaldırmağa kömək edə bilər. N. Salam Livan dövlətinin səlahiyyətlərini bütün ərazisində genişləndirməyə və BMT-nin ''Hizbullah''ın Livanın cənubundan çıxarılmasını tələb edən 1701 saylı qətnaməsini tam yerinə yetirməyə söz verdi.
