İsrail 1990-cı ildə daxili müharibənin başa çatmasından bəri Livanda aprelin 8-də cəmi 10 dəqiqə ərzində ən ağır qətliamlardan birini törətdi; bu vəziyyət qlobal qəzəbə səbəb oldu və ABŞ-ni atəşkəs danışıqlarında vasitəçi olmağa sövq etdi.
ABŞ Dövlət Departamentinin rəsmisi, İsrail və Livanın gələn həftə Vaşinqtonda görüşəcəklərini bildirib. Belə ki, İsrailin Livandakı zorakılığının həssas ABŞ-İran atəşkəsini sarsıda biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar artmaqdadır.
Hizbullahın mart ayının əvvəlində Yaxın Şərq müharibəsinə qoşulmasından bəri İsrailin Livana qarşı həyata keçirdiyi ən ağır bombardman çaprelin 8-də 300-dən çox insanın ölümünə səbəb olub. Bu hadisə qüvvəyə mindikdən 48 saatdan az müddət sonra Vaşinqton və Tehran arasındakı atəşkəsi sarsıdıb.
Aprelin 9-da çıxış edən ABŞ rəsmisi diplomatik səylər haqqında məlumatı olan bir mənbənin daha əvvəl verdiyi açıqlamanı təsdiqləyərək deyib: "Departamentin gələn həftə İsrail və Livan ilə davam edən atəşkəs müzakirələrini nəzərdən keçirmək üçün bir toplantıya ev sahibliyi edəcəyini təsdiqləyə bilərik".
İsrailin sərt xətti ilə tanınan Baş naziri Benyamin Netanyahu aprelin 9-da nazirlərinə Livan ilə birbaşa danışıqlar aparmağı və Hizbullahın tərksilah edilməsini tələb etməyi əmr etmişdi.
Lakin Netanyahunun bu açıqlamasından sonra AFP-yə danışan Livan hökumət rəsmisi Beyrutun ABŞ tərəfindən dəstəklənən İsrail ilə hər hansı danışığa başlamazdan əvvəl atəşkəs istədiyini bildirib. Bu bəyanat Livan boyu baş verən ölümcül hücumların ertəsi gününə təsadüf edib.
Mövzu ilə bağlı məlumatı olan və adının açıqlanmasını istəməyən Livan rəsmisi deyib: "Livan danışıqlara başlamazdan əvvəl atəşkəs istəyir".
Digər tərəfdən, nə İsrail, nə də Livan gələn həftə keçiriləcək ABŞ görüşlərini rəsmi şəkildə təsdiqləməyib.
Livan rəsmiləri aprelin 8-də baş verən bombardmanlarda İsrail hücumlarının ən azı 303 nəfərin ölümünə və 1 150 nəfərin yaralanmasına səbəb olduğunu bildiriblər; Hizbullah isə bir gün sonra cənubi Livanda quru qoşunlarına qarşı yaxın döyüşlərin yaşandığını xəbər verib.
İsrailin Baş Qərargah rəisi Eyal Zamir aprelin 9-da Livan daxilindəki quru qoşunlarına baş çəkərkən deyib: "Dünən baş verən hücumlar Hizbullaha 'ağır zərbə' vurdu".
Netanyahunun Livan hökuməti ilə birbaşa danışıqlar əmri ofisindən verilən açıqlamaya görə, Hizbullahın tərksilah edilməsinə və sülhün təmin olunmasına yönəlmişdi, lakin bu, hava hücumlarına dərhal fasilə verilməsi demək deyil. Netanyahu daha sonra bir qrup Hizbullah millət vəkilinin "Livan ilə İsrail arasında hər hansı birbaşa danışıqları rədd etdiyini" təkrar qeyd edib.
"Ayrılmaz"
Hətta Netanyahu danışarkən belə, İsrail ordusu Beyrutun cənub məhəllələrinə yeni ultimatum göndərərək bölgəni boşaltmağa çağırıb. Bu gün gec saatlarda İsrail ordusu Livandakı Hizbullah atəş nöqtələrini vurduğunu iddia edib. Həmçinin qrupun "yaxın saatlarda" atəş zonasını genişləndirə biləcəyi ilə bağlı İsrail vətəndaşlarına xəbərdarlıq edib.
İslamabad, Brüssel, Moskva və Ankara ABŞ-İran atəşkəsinin Livana da şamil edilməsini tələb ediblər. Almaniya Kansleri Fridrix Merts Paris və Londonun bəyanatlarına istinad edərək deyib: "Livanın cənubundakı vəziyyəti xüsusi narahatlıqla izləyirik. İsrailin orada apardığı müharibənin şiddəti sülh prosesinin tamamilə iflasına səbəb ola bilər və buna icazə verilməməlidir".
İran Parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf isə Tehranın Livanı "atəşkəsin ayrılmaz tərkib hissəsi" kimi gördüyünü bildirib. Prezident Məsud Pezeşkian isə İsrailin hücumlarının Pakistanın həftəsonu keçirilməsi planlaşdırılan ABŞ elçiləri ilə görüşlərini "mənasız" etdiyini deyib.
İranın yeni ali lideri Müctəba Xamenei son yazılı mesajında İslam Respublikasının ABŞ və İsrail ilə müharibə istəmədiyini, lakin bir dövlət olaraq haqlarını qoruyacağını vurğulayıb.
"Burada Hizbullah haradadır?"
Hizbullah atəşkəsi pozan İsrailə cavab olaraq aprelin 9-da raketlər atdığını bildirib. Lakin həm İsrail, həm də ABŞ Livandakı qarşıdurmaların atəşkəs çərçivəsində olmadığını israrla vurğulayırlar.
Netanyahu sosial media paylaşımında qeyd edib: "Hizbullahı güclə, dəqiqliklə və qətiyyətlə vurmağa davam edirik. Mesajımız aydındır: İsrail mülki şəxslərinə qarşı hərəkət edən hər kəsi vuracağıq. Lazım gəldiyi yerdə Hizbullahı vurmağa davam edəcəyik".
Prezident Donald Tramp İran ilə iki həftəlik atəşkəs razılaşmasından sonra Yaxın Şərq müharibəsi mövzusunda qələbə elan edib; bu atəşkəs amerikalı və iranlı müzakirəçilər arasında münaqişəni dayandırmaq üçün görüşlər keçirilməsinə imkan yaradıb. 40 gün davam edən bu münaqişə minlərlə insanın ölümünə və qlobal iqtisadiyyatın sarsılmasına səbəb olmuşdu.
Tramp martın 9-da “NBC News” telekanalına verdiyi müsahibədə atəşkəsdən sonra İranla sülh sazişi imzalanması mövzusunda "çox nikbin" olduğunu və İsrailin Livandakı hücumları "qısaltdığını" söyləyib.
Mülki müdafiə qüvvələrinin məlumatına görə, aprelin 8-də həyata keçirilən Livan hücumlarından sonra dağıntılar altında hələ də cəsədlər qalmaqdadır.
Beyrut sakini Taha Qarqamaz AFP-yə deyib: "Qardaşım oğlunun harada olduğunu bilmirik... xilasedicilər dündən bəri yorulmadan işləyirlər, amma onu tapa bilməyiblər". Dostu Xalid Salam isə belə reaksiya verib: "Baxın, bunlar məktəb dəftərləri, dərs qeydləri, kitablardır! Burada Hizbullah haradadır? Bu məhəllədə Hizbullah yoxdur!".
Kritik görüşlər
Pakistandakı İran-ABŞ danışıqları baş tutarsa, Hörmüz boğazı müzakirələrin əsas nöqtələrindən biri olaraq qalacaq; sülh dövründə dünya neftinin beşdə biri ilə böyük miqdarda təbii qaz və gübrə bu boğazdan keçir.
İran martın 9-da dəniz minası riskinə işarə edərək boğazdan keçən gəmilər üçün alternativ marşrutlar açıqlayıb.
“MarineTraffic” məlumatları, Qabon bayrağı altında üzən MSG gəmisinin cümə axşamı boğazdan keçdiyini qeydə alıb; bu, atəşkəs elan edildikdən sonra boğazdan keçən İran mənşəli olmayan ilk neft tankeri olub.
