Ankara və Bağdad arasında sürətlənən münasibətlər enerjinin aparıcı rol oynayacağı yeni bir dövrün xəbərçisidir. Masadakı planlardan biri İraqın nefti yalnız cənubdan deyil, həm də şimal marşrutu vasitəsilə satmasına şərait yaratmaqdır. Türkiyənin bu addımları təkcə İraq və Suriyanın mövqeyini gücləndirməyəcək, həm də Hörmüz boğazında ilişib qalan neftin qlobal bazarlara çıxışını təmin edəcək.
Türkiyənin müvafiq qurumlarının son zamanlar ən çox vaxt ayırdığı istiqamətlərdən biri şübhəsiz ki, İraqdır. İki ölkənin nümayəndə heyətləri tərəfindən siyasət, hərbi sahə və iqtisadiyyat kimi fundamental istiqamətlərdə hazırlanan yol xəritəsi rəsmi imzalarla rəsmiləşib. Masada müxtəlif mövzular olsa da, prosesin hərəkətverici qüvvəsinin enerji olacağı aydındır. Həm Ankara, həm də Bağdaddan verilən bəyanatlar prosesin neft, boru kəmərləri və enerji təchizatı kimi aktual məsələlər üzərindən irəliləyəcəyini göstərir.
"Türkiyə və İraqın birgə addımları geniş bir coğrafiyaya təsir edəcək"
Mövzu ilə bağlı qiymətləndirmə aparan ORSAM-ın İraq Araşdırmaları Koordinatoru Feyzullah Tuna Aygün bildirir ki, yaxın vaxtlara qədər İraq mediasında "Türkiyə suyumuzu kəsəcək, su 48 saat ərzində tükənəcək" kimi dezinformasiyalar yayılırdı. O, bu cür xəbərlərin Ankara ilə Bağdad arasındaki müsbət dinamikanı pozmaq istəyən dairələr tərəfindən dövriyyəyə buraxıldığını, lakin nümayəndə heyətlərinin görüşləri və liderlər səviyyəsində yaradılan qarşılıqlı etimad sayəsində bu maneələrin geridə qaldığını vurğulayıb.
Aygün hazırda masadakı en mühüm mövzulardan birinin İraqın şimalından neft satışı olduğunu qeyd edib:
"İraq əsasən cənub yataqlarından elde etdiyi nefti satır. ABŞ-İsrail-İran müharibəsindən əvvəl bu marşrutla gündəlik 4,5 milyon barel neft ixrac olunurdu. Lakin hərbi əməliyyatların başlaması ilə kəskin azalma baş verdi və gündəlik 4,5 milyon barellik həcm aylıq 30 milyon barel səviyyəsinə düşdü. İraqın dövlət gəlirlərinin 90%-i neft satışından formalaşdığı üçün bu problem birbaşa ölkə xəzinəsinə və iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərir. Alternativ gəlir mənbəyi olmadığı üçün böhran daha da dərinləşir.
Türkiyə məhz bu nöqtədə dövrəyə girərək şimal boru kəmərinin yenidən cəlbedici olmasını hədəfləyir. Bu kəmər İraqın cənubunu şimalı ilə birləşdirən xəttin fəaliyyətini bərpa etməyə imkan verir. Plan reallaşarsa, İraq cənub yataqlarındakı nefti ölkənin şimalı vasitəsilə də sata biləcək. Hazırda açıq mənbələrə görə 10% ilə məhdudlaşan şimal satışı beləliklə 50%-ə qədər artacaq ki, bu da İraq xəzinəsi üçün əhəmiyyətli gəlir deməkdir".
Hörmüz boğazında sıxılıb qalan neft üçün alternativ çıxış yolu
Türkiyə ilə İraq arasındakı yaxınlaşmanın iki ölkədən daha geniş bir regiona müsbət təsir edəcəyini bildirən Feyzullah Tuna Aygün Körfəz ölkələrindən dünya bazarlarına çıxarılan neftin müharibə səbəbindən Hörmüz boğazında sıxılıb qaldığını xatırladıb.
Aygünün sözlərinə görə, Türkiyənin dəstəyi ilə İraqdakı mövcud infrastrukturun modernləşdirilməsi və səmərəli modelə çevrilməsi birbaşa Körfəz regionuna təsir göstərəcək: "Hörmüzdə ilişib qalan Yaxın Şərq və Körfəz nefti İraq vasitəsilə açılacaq boru kəməri ilə müxtəlif coğrafiyalara paylana bilər.
Bununla yanaşı, İraqın Kərkük yataqlarındakı xam nefti Suriyadan keçməklə Aralıq dənizindəki Bənyas limanına daşıyan boru kəməri də var idi. 2003-cü ildə ABŞ-nin işğalı zamanı zədələnən bu xətt uzun müddət bağlı qalıb. Hazırda həmin kəmərin bərpası gündəmdədir və 30 aylıq iş nəticəsində yenidən işlək vəziyyətə gətirilə biləcəyi müzakirə olunur. Həm İraq, həm də Suriya rəhbərliyi ilə münasibətləri yeni müstəviyə daşıyan Ankaranın bu prosesdə də aktiv rol oynaması gözlənilir.
Regionun iqtisadi və enerji arxitekturasının fəaliyyəti Hörmüz boğazının açıq və əlçatan olmasına söykənirdi. İndi bu imkan ortadan qalxdığı üçün alternatif boru kəmərləri həyati əhəmiyyət kəsb edir. Türkiyənin İraqla birgə qurmaq istədiyi bu yeni proses regional enerji xəritəsinin yenidən formalaşmasında əsas elementlərdən biri olacaq".
