İyunun 25-də Haaqada bir araya gələn NATO liderləri ABŞ prezidenti Donald Trampın əsas tələblərindən biri olan – ümumi daxili məhsulun (ÜDM) 5 faizinin müdafiə xərclərinə ayrılması təklifini qəbul etməyə hazırlaşırlar. Bu rəqəm hazırda alyansın tələb etdiyi 2 faizlik səviyyəsindən xeyli yüksəkdir. Hazırda tәkcә Polşa və Baltikyanı ölkələr kimi bir neçə müttəfiq bu həddə yaxınlaşıb.
NATO-ya üzv 32 ölkə, 2035-ci ilədək əsas hərbi ehtiyaclara ÜDM-in 3,5 faizinin, kibertəhlükəsizlik və infrastruktur kimi daha geniş müdafiə ilə bağlı sahələrə isə 1,5 faizinin ayrılmasını nəzərdə tutan razılaşma üzərində razılığa gəlib. Bu yanaşma Donald Trampa arzuladığı siyasi uğuru qazandırsa da, maliyyə çətinlikləri ilə üzləşən Avropa ölkələri üçün müəyyən problemlər yarada bilər.
Qeyd edәk ki, xərclərin əsas hissəsi NATO-nun vacib diqqət sahəsi olan klassik hərbi gücə ayrılacaq. Alyans ölkələri ötən ay Rusiyadan gələn təhdidə qarşı lazım olan hərbi texnika üçün yeni hədəflər müəyyən etməyə razılaşıb.
NATO-nun Baş katibi Mark Rutte bildirib ki, alyans hava hücumundan müdafiə sistemlərini beş dəfə artırmağı və inventara minlərlə tank və zirehli texnika əlavə etməyi planlaşdırır.
Razılaşmanın qalan hissəsi isə körpülər və yollar kimi infrastrukturdan tutmuş kibertəhlükəsizliyə qədər daha geniş sahələri əhatə edir. NATO bu sahələrin mümkün hücumlara qarşı müdafiədə həyati əhəmiyyət daşıdığını bildirir.
ABŞ-ın NATO-dakı daimi nümayəndəsi Metyu Vitaker mәsәlәyә münasibәt bildirәrәk deyib: “Əgər yollar, körpülər və ya dəmir yolları tankların ağırlığını daşıya bilmirsə və bu səbəbdən tanklar cəbhəyə çatdırıla bilmirsə, deməli, həmin tanklar əslində yararsızdır.”
Kimlər azaddır?
Bu sual kimin cavab verdiyindən asılıdır. NATO-da ən az xərcləyən ölkələrdən biri olan İspaniya Baş katib Mark Rutte ilə əldə etdiyi ayrıca razılaşmaya istinad edərək 5 faizlik hədəfə çatmaq məcburiyyətində olmadığını iddia edir.
Lakin NATO-nun Baş katibi razılaşmadan “istisna” olmadığını və hər bir ölkənin müəyyən edilmiş hesabat səviyyəsinə çatmalı olduğunu vurğulayıb.
