Yaxın Şərqin xam neft qiymətləri, ABŞ və İsrailin İrana qarşı apardıqları müharibə səbəbindən ticarətin zəifləməsinə baxmayaraq, bütün zamanların ən yüksək səviyyəsinə çataraq dünyanın ən bahalı nefti halına gəlib.
Bəzi neft treyderləri isə tələbin kəsilməsi səbəbindən qiymətlərin artıq öz əhəmiyyətini itirdiyini müdafiə edirlər.
Asiyaya göndəriləcək milyonlarla barel Yaxın Şərq neftinin qiymətindəki bu artım xərcləri yüksələn asiyalı neft emalı zavodlarını önümüzdəki aylarda alternativlər axtarmağa və ya istehsalı daha da azaltmağa məcbur edir.
"S&P Global Platts"ın məlumatına görə, Dubayda nağd neft qiymətləri martın 16-da may ayı yükləmələri üçün rekord səviyyə olan barel başına 153,25 dollardan alıcı tapıb. Bu, "Brent" markalı neftin fyuçerslərinin 2008-ci ildəki bütün zamanların ən yüksək səviyyəsi olan 147,50 dolları keçməsi deməkdir.
"Reuters" məlumatlarına görə, bu vəziyyət Dubay neftinin svoplara görə əlavə dəyərini martın 16-da barel başına 56,01 dollara çatdırıb. Bu da xam neftin dəyərinin təxminən üçdə birini təşkil edir. Buna görə neftin qiyməti fevral ayındakı orta göstərici olan 90 sentdən xeyli yüksəkdir.
Eynilə, Oman xam neft fyuçersləri barel başına 147,79 dollarla rekord səviyyəyə çatıb və Dubay svoplarına görə premiumunu barel başına 50,57 dollara yüksəldib. Bu da fevraldakı 75 sentlik orta hesabdan çox yuxarıdır.
Üç ticarət mənbəsinə görə, Dubay qiymətləri martın 16-da barel başına 111,76 dollarda bağlanan "Murban" fyuçersləri ilə arasındakı geniş qiymət fərqi səbəbindən qeyri-sabitləşib.
Analitik şirkət "Kpler"in məlumatına görə, Yaxın Şərqin Asiyaya xam neft ixracı mart ayında gündəlik 11,665 milyon barelə düşüb; bu rəqəm fevraldakı təxminən 19 milyon bareldən və 2025-ci ilin mart ayı səviyyəsindən təxminən 32% aşağıdır. Bunun səbəbi müharibənin Hörmüz boğazından həyata keçirilən daşımaları dayandırmasıdır. Bir çox Asiya neft emalı zavodu iş rejimini aşağı salıb.
Azalan tələb
Bəzi neft emalı mənbələri "Platts Market on Close" prosesində çatdırılmaya hazır tələbin azalmasını qiymət artımının səbəbi kimi göstəriblər. Agentlik boğazdan keçən üç xam neft növünü siyahıdan çıxarmışdı.
Mənbələrdən biri "Ticarətin zəif olması səbəbindən bu qiymətqoyma təbii və ədalətli deyil" deyərək, qalan növlər olan Oman və "Murban"ın Yaxın Şərq və bəzi Rusiya neftinin qiymətləndirilməsində istifadə olunan istinad qiymətini təmsil etmədiyini əlavə edib. Başqa bir mənbə isə Dubay və Oman istinad qiymətlərinin pozulması səbəbindən may ayı yükləməli Yaxın Şərq xam neft ticarətinin dayandığını bildirib. Mənbələr adlarının açıqlanmasını istəməyiblər.
"S&P Global Energy" sözçüsü elektron məktubda "Platts Dubai spot bazarda Yaxın Şərq xam neftinin dəyərini əks etdirməyə davam edir" deyərək, bu ay çox sayda yükün çatdırıldığını və fəaliyyətin güclü olduğunu qeyd edib. Lakin neft treyderləri "Platts" pəncərəsində yük alan tək alıcının "TotalEnergies" olduğunu bildiriblər.
Ticarət məlumatlarına görə, Fransa nəhəngi bu ay 24 Oman və "Murban" kargosu, yəni 12 milyon barel neft satın alıb. "TotalEnergies" mövzu ilə bağlı şərh verməyib.
Alternativ tələb
Digər tərəfdən, Asiya zavodları tələb üçün yollar axtararkən, Amerika və Afrikadan gələn xam neft üçün spot premiumlar yüksəlib.
İki neft treyderi Braziliya spot xam neftinin barel başına 12-15 dollarla rekord səviyyəyə çatdığını, aprel yükləməli Qərbi Afrika neftinin isə FOB (gəmidə təhvil) əsasında qiymətlərinin bir ay əvvələ görə təxminən 1 dollar artdığını və yüklərin çoxunun artıq satıldığını bildiriblər.
