Beynəlxalq sularda bioloji müxtəlifliyin qorunmasını hədəfləyən Açıq Dəniz Müqaviləsi (BBNJ) 60 ölkənin ratifikasiyasından sonra 17 yanvar tarixində qüvvəyə minəcək. Müqavilə beynəlxalq sularda qorunan ərazilərin yaradılması, o cümlədən müəyyən zonalarda balıqçılıq fəaliyyətinin qadağan edilməsi üçün hüquqi çərçivə təşkil edəcək.
Rəsmi adı “Milli yurisdiksiyadan kənarda qalan dəniz ərazilərində dəniz bioloji müxtəlifliyinin qorunması və davamlı istifadəsi haqqında Saziş” olan BBNJ 2023-cü ildə BMT tərəfindən qəbul edilib və açıq dənizlərdə ekosistemlərin qorunması istiqamətində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.
Saziş çərçivəsində həssas dəniz ekosistemlərinə zərər verə biləcək fəaliyyətlər üçün ekoloji təsir qiymətləndirmələrinin aparılması məcburi olacaq. Bu addım indiyədək əsasən milli və sahilyanı sularla məhdudlaşan dəniz mühafizəsi mexanizmlərinin beynəlxalq sulara da şamil olunmasını nəzərdə tutur.
Türkiyə sazişin tərəflərindən biridir
Dəniz Qoruma İnstitutunun Dəniz Qoruma Atlasına əsasən, hazırda dünyada təxminən 16 min 600 dəniz mühafizə zonası mövcuddur. Bu ərazilər okeanların 9,6 faizini əhatə etsə də, onların yalnız 3,2 faizi balıqçılıq kimi fəaliyyətlərə ciddi məhdudiyyətlərin tətbiq edildiyi yüksək və ya tam qoruma statusuna malikdir.
“Anadolu” agentliyinə danışan Türk Dəniz Araşdırmaları Fondu (TÜDAV) İdarə Heyətinin sədri Bayram Öztürk BBNJ sazişini qlobal okeanların qorunması baxımından yeni bir mərhələnin başlanğıcı kimi dəyərləndirib.
Öztürk bildirib ki, açıq dəniz qoruma zonaları bütün beynəlxalq sularda balıqçılığın tam qadağan olunması demək deyil. Saziş əsasən müəyyən edilmiş qoruma ərazilərində fəaliyyətlərin tənzimlənməsi və zərurət yarandıqda tam qadağaların tətbiqi üçün güclü hüquqi baza yaradır.
Onun sözlərinə görə, BBNJ sazişinin effektiv icrası açıq dənizlərdə bioloji müxtəlifliyin qorunmasına mühüm töhfə verə və okean idarəçiliyində mövcud boşluqları aradan qaldıra bilər.
Bursa Texniki Universitetinin Dənizçilik Araşdırmaları Fakültəsindən Levent Bilgili isə qeyd edib ki, saziş iştirakçı dövlətlərin bayrağını daşıyan gəmilərdən beynəlxalq sularda daha yüksək məsuliyyət və ekosistemin qorunmasına dair standartlara əməl etməyi tələb edəcək.
Qeyd edək ki, noyabr ayında keçirilməsi planlaşdırılan BMT İqlim Dəyişikliyi Konfransı (COP31) Türkiyənin Aralıq dənizi sahilində yerləşən Antalya şəhərində təşkil olunacaq, liderlər zirvəsinin isə İstanbulda keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Levent Bilgili “Anadolu” agentliyinə açıqlamasında Türkiyənin BBNJ sazişinin tərəfi kimi prosesdə fəal iştirakının, okean-iqlim əlaqələrinin gündəmdə ön plana çıxmasının gözlənildiyi COP31-ə ev sahibliyi mövqeyini daha da gücləndirdiyini bildirib.
