Trampın Rusiya-Ukrayna müharibəsini dayandırmaq planında nələr var?

Prezident Donald Trampın Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini sona çatdırmaq üçün hazırladığı 28 bəndlik layihə Kiyevə təqdim edilib.

Vaşinqton və Moskva layihə üzərində birlikdə işləyib və mətn Ukraynadan ərazi verilməsini, NATO-ya üzvlükdən imtina edilməsini və digər müddəaları tələb etməklə Rusiyaya daha əlverişli şərtlər təklif edir.

Trampın sülhə dair təqdim etdiyi layihədəki şərtlər:

1. Ukraynanın suverenliyi təsdiqlənəcək.

2. Rusiya, Ukrayna və Avropa arasında hərtərəfli qeyri-hücum sazişi bağlanacaq. Son 30 ilin bütün qeyri-müəyyənlikləri həll olunmuş hesab ediləcək.

3. Gözlənilir ki, Rusiya qonşu ölkələrə hücum etməyəcək və NATO daha da genişlənməyəcək.

4. Bütün təhlükəsizlik məsələlərini həll etmək, gərginliyi azaltmaq, qlobal təhlükəsizliyi təmin etmək və əməkdaşlıqla gələcək iqtisadi inkişaf üçün imkanlar yaratmaq məqsədilə ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə Rusiya və NATO arasında dialoq aparılacaq.

5. Ukraynaya etibarlı təhlükəsizlik zəmanətləri veriləcək.

6. Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin sayı 600 000 nəfərlə məhdudlaşdırılacaq.

7. Ukrayna konstitusiyasına NATO-ya qoşulmamağı daxil etməyi qəbul edəcək, NATO isə öz nizamnaməsinə Ukraynanın gələcəkdə qəbul edilməyəcəyinə dair müddəa daxil etməyi qəbul edəcək.

8. NATO Ukraynada qoşun yerləşdirməyəcək.

9. Avropa döyüş təyyarələri Polşada yerləşdiriləcək.

10. ABŞ isə bunlar barədə zəmanət verir:

— ABŞ təminat üçün təzminat alacaq.

— Əgər Ukrayna Rusiyaya hücum edərsə, təminat ləğv ediləcək.

— Əgər Rusiya Ukraynaya hücum edərsə, qətiyyətli və koordinasiya olunmuş hərbi cavabla yanaşı bütün qlobal sanksiyalar bərpa ediləcək, yeni ərazi tanınması və bu razılaşmanın digər bütün üstünlükləri ləğv olunacaq.

— Əgər Ukrayna əsassız olaraq Moskva və ya Sankt-Peterburqa raket atarsa, təhlükəsizlik təminatı etibarsız sayılacaq.

11. Ukrayna Aİ üzvlüyünə uyğun hesab ediləcək və bu məsələyə baxılarkən ona Avropa bazarına qısa müddətli üstünlük veriləcək.

12. Ukraynanın yenidənqurulması üçün güclü qlobal tədbirlər paketi yaradılacaq, bunlarla yanaşı buna aşağıdakılar da daxildir:

— Sürətlə böyüyən sahələrə, o cümlədən texnologiya, məlumat mərkəzləri və süni intellektə yatırım etmək üçün Ukrayna İnkişaf Fondu yaradılacaq.

— ABŞ Ukraynayla birgə şəkildə Ukraynanın qaz infrastrukturu, o cümlədən kəmərlər və qaz anbarları daxil olmaqla, bərpası, inkişafı, modernizasiyası və istismarında əməkdaşlıq edəcək.

— Müharibədən zərər çəkmiş ərazilərin bərpası, yenidənqurulması və şəhər, məskunlaşma zonalarının modernizasiyası üçün birgə səylər göstəriləcək.

— İnfrastrukturun inkişafı.

— Mineralların və təbii resursların hasilatı.

— Bu səyləri sürətləndirmək üçün Dünya Bankı xüsusi maliyyələşdirmə paketi işləyib hazırlayacaq.

13. Rusiya qlobal iqtisadiyyata reinteqrasiyaya alınacaq:

— Sanksiyaların qaldırılması mərhələlər üzrə və ayrı-ayrı hallara görə müzakirə ediləcək və razılaşdırılacaq.

— ABŞ enerji, təbii resurslar, infrastruktur, süni intellekt, məlumat mərkəzləri, Arktikada nadir torpaq metalları çıxarılması layihələri və digər qarşılıqlı faydalı korporativ imkanlar sahələrində uzunmüddətli iqtisadi əməkdaşlıq razılaşması imzalayacaq.

— Rusiyaya G8-ə yenidən dəvət olunma təklifi veriləcək.

14. Dondurulmuş fondlar aşağıdakı kimi istifadə ediləcək:

— 100 milyard dollar dondurulmuş Rusiya aktivləri ABŞ-ın rəhbərliyi ilə Ukraynanın bərpasına və ora investisiyalara yatırılacaq.

— ABŞ bu layihənin gəlirlərinin 50%-ni alacaq. Avropa Ukraynanın yenidənqurulması üçün investisiya məbləğini artırmaq məqsədilə əlavə 100 milyard dollar qoyacaq. Avropanın dondurulmuş fondları istifadəyə veriləcək.

— Qalan dondurulmuş Rusiya fondları isə xüsusi ABŞ-Rusiya investisiya mexanizminə yatırılacaq və bu mexanizm müəyyən sahələrdə birgə layihələri həyata keçirəcək. Bu fond münasibətləri möhkəmləndirmək və qarşılıqlı maraqları artırmaq məqsədilə münaqişəyə qayıtmaq üçün güclü stimulun qarşısını almağa yönəldiləcək.

15. Bütün razılaşma müddəalarına riayət olunmasını təşviq və təmin etmək üçün ABŞ-Rusiya birgə təhlükəsizlik işçi qrupu yaradılacaq.

16. Rusiya Avropa və Ukraynaya qarşı qeyri-hücum siyasətini qanunla z— .

17. ABŞ və Rusiya nüvə silahlarının yayılmasının qarşısının alınması və nəzarətinə dair müqavilələrin, o cümlədən START I Müqaviləsinin müddətinin uzadılmasını razılaşdıracaqlar.

18. Ukrayna Nüvə Silahlarının Yayılmasının Qarşısının Alınması Müqaviləsinə uyğun olaraq nüvə olmayan dövlət olacaq.

19. Zaporojye Atom Elektrik Stansiyası Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (IAEA) nəzarəti altında işə salınacaq və istehsal edilən elektrik enerjisi Rusiyaya və Ukraynaya bərabər şəkildə—50:50—paylanacaq.

20. Hər iki ölkə məktəblərdə və cəmiyyətdə müxtəlif mədəniyyətlərə qarşı anlayış və dözümlülüyü təşviq edən və irqçiliyi, ayrı-seçkiliyi aradan qaldırmaq məqsədilə təhsil proqramları həyata keçirəcəklər:

— Ukrayna dini dözümlülük və dil azlıqlarının qorunması ilə bağlı Aİ qaydalarını qəbul edəcək.

— Hər iki ölkə bütün ayrı-seçkilik tədbirlərini ləğv etməyə və ukrayna və rus media və təhsili hüquqlarını təmin etməyə razılaşacaq.

— Bütün nasist ideologiyası və fəaliyyətləri rədd edilməli və qadağan olunmalıdır.

21. Ərazilər:

— Krım, Luqansk və Donetsk de fakto Rusiya ərazisi kimi tanınacaq, o cümlədən ABŞ tərəfindən.

— Xerson və Zaporojye əlaqə xətti boyunca "dondurulacaq", bu isə əlaqə xətti boyunca de fakto tanınma demək olacaq.

— Rusiya razılaşdırılmış beş region xaricində nəzarət etdiyi digər ərazilərdən imtina edəcək.

— Ukrayna qüvvələri hazırda nəzarətində olan Donetsk vilayətinin bir hissəsindən geri çəkiləcək; bu geriçəkilmə zonası neytral, demilitarizə olunmuş tampon zona kimi qəbul ediləcək və beynəlxalq səviyyədə Rusiya Federasiyasına məxsus ərazi kimi tanınacaq. Rusiya qüvvələri bu demilitarizə olunmuş zonaya daxil olmayacaq.

22. Gələcək ərazi razılaşmaları üzərində razılığa gəldikdən sonra həm Rusiya Federasiyası, həm də Ukrayna bu razılaşmaları zorla dəyişməmək öhdəliyi götürəcək. Bu öhdəliyin pozulması halında heç bir təhlükəsizlik zəmanəti tətbiq edilməyəcək.

23. Rusiya Ukraynanın Dnepr çayından ticarət məqsədləri üçün istifadə etməsinə mane olmayacaq və taxılın Qara dəniz üzərindən sərbəst daşınması barədə razılaşmalar əldə ediləcək.

24. Qalan məsələləri həll etmək üçün humanitar komitə yaradılacaq:

— Qalan bütün məhbuslar və cəsədlər "hamısı qarşılığında hamı" prinsipi ilə dəyişdiriləcək.

— Bütün mülki saxlanılan şəxslər və girovlar, o cümlədən uşaqlar qaytarılacaq.

— Ailə birləşmə proqramı həyata keçiriləcək.

— Münaqişə qurbanlarının əzab-əziyyətinin yüngülləşdirilməsi üçün tədbirlər görüləcək.

25. Ukrayna 100 gün ərzində seçkilər keçirəcək.

26. Münaqişədə iştirak edən bütün tərəflərə müharibə dövründəki hərəkətləri üçün tam amnistiya veriləcək və onlar gələcəkdə heç bir iddia qaldırmayacaqlar.

27. Bu razılaşma hüquqi baxımdan məcburi olacaq. Onun icrasına Prezident Donald J. Trampın sədrlik edəcəyi Sülh Şurası nəzarət və təmin edəcək. Pozuntular üçün sanksiyalar tətbiq ediləcək.

28. Bütün tərəflər bu memorandumla razılığa gəldikdən sonra, razılaşdırılmış nöqtələrə geri çəkilmə başa çatdıqdan dərhal sonra atəşkəs qüvvəyə minəcək və razılaşmanın icrasına başlanacaq.