Ortaq irsimizin beynəlxalq səviyyədə tanınması niyə önəmlidir?

UNESCO-nun 15 dekabrı “Dünya Türk Dili Ailəsi Günü” elan etməsi akademiklər və liderlər tərəfindən türkdilli xalqların ortaq dil və mədəni irsini beynəlxalq səviyyədə tanıyan tarixi hadisə kimi qiymətləndirilir.

Səmərqənddə keçirilən UNESCO-nun 43-cü Konfransında qəbul edilən qərar Türkiyənin liderliyi, eləcə də Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanın birgə təşəbbüsü ilə irəli sürülüb və 26 ölkə tərəfindən təsdiqlənib

İbn Haldun Universitetinin beynəlxalq münasibətlər və Avrasiya üzrə eksperti Yaşar Sarı bildirib ki, bu gün Türk dünyası üçün böyük əhəmiyyət daşıyır və qəbul edilən qərar beynəlxalq səviyyədə mühüm diplomatik nailiyyət hesab olunur.

Onun sözlərinə görə, bu qərar türk dil ailəsini və onun müxtəlif qollarını dünya miqyasında tanıdır və eyni zamanda türk dövlətləri arasında təhsil, elm, incəsənət və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığı gücləndirir.

Orta Asiyadan Şərqi Avropaya, Qafqazdan Yaxın Şərqə qədər uzanan geniş coğrafiyada 200 milyondan çox insan türk dillərində danışır. Sarı və digər alimlərin fikrincə, bu dillərin əhəmiyyəti təkcə danışanların sayı ilə məhdudlaşdırıla bilməz.

Yaşar Sarı qeyd edir ki, Orxon yazılarına əsaslanan müşahidələr Türkiyənin türk dil ailəsindəki dərin mədəni və tarixi köklərini vurğulayır və türk dilinin dünya miqyasında tanınmasına töhfə verir. O, bunu ‘‘Türkiyənin mədəni diplomatiyasında mühüm addım’’ kimi qiymətləndirib.

VIII əsrə aid bu abidələr türk dillərinin ortaq mənşəyini ortaya qoyur və müasir türkologiya tədqiqatlarının əsasını təşkil edir. Eyni zamanda, türk dillərinin ən qədim yazılı qeydləri sayılan bu yazılar 1300 ildən artıq davam edən yazılı ənənənin mövcudluğunu nümayiş etdirir.

‘‘TRT World’’a müsahibə verən Mərmərə Universitetinin dosenti və türk dünyası üzrə tədqiqatçı Başak Kuzakçı bildirib ki, “Dünya Türk Dili Ailəsi Günü” sadəcə təqvimdəki bir qeyd deyil. O, vurğulayır ki, türk dilləri sadəcə söz toplusu deyil. Onlar əsrlər boyu şəhərlər və dövlətlər quran, ideyalar yaradan cəmiyyətlərin canlı ifadəsidir.

Kuzakçı bildirib ki, Orta Asiyadan Balkanlara qədər uzanan coğrafiyada insanlar bir-birini tanımaya bilərdi, amma dilləri bir-birini tanıyırdı. Onun sözlərinə görə, türk dilləri yeni nəsillər tərəfindən yaşadılır, inkişaf edir və yenidən formalaşır.

Kuzakçı ən konkret nümunə kimi Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində həyata keçirilən Ortaq Əlifba təşəbbüsünü misal gətirib. Onun sözlərinə görə, bu təşəbbüs sözdə birliyə yox, institusional mədəni inteqrasiyaya keçidi əks etdirir.

Kuzakçı bildirir ki, ortaq əlifbanın dövlət başçıları səviyyəsində qəbul edilməsi mədəni birliyin artıq strateji məqsədə çevrildiyini göstərir.

Səmərqənddə keçirilən sammitdə ədəbiyyatın da birləşdirici roluna xüsusi diqqət yetirilib. Kuzakçı Çingiz Aytmatovun türk dünyasının ortaq ədəbi siması kimi qiymətləndirildiyini xatırladaraq, onun təkcə müəyyən bir coğrafiyanın yazıçısı deyil, ortaq vicdanın, ortaq ağrı-acının və ortaq ümidin ifadəçisi olduğunu vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, Türkiyə Respublikasının Prezidenti tərəfindən Aytmatovun əsərlərinin təqdim edilməsi dil və ədəbiyyatın yalnız simvolik dəyər daşımadığını, eyni zamanda dövlət səviyyəsində strateji bir baxış kimi qəbul edildiyini nümayiş etdirir.