ABŞ Cenevrədə Rusiya və Çinlə yüksək səviyyəli nüvə danışıqları keçirib

Fevralın 5-də nüvə silahlarının yerləşdirilməsini məhdudlaşdıran sonuncu müqavilənin müddəti bitdikdən sonra, ABŞ rəsmiləri Cenevrə danışıqlarını P5 dialoquna doğru atılan 'məntiqi' addım kimi qiymətləndirirlər.

ABŞ və Rusiya arasında nüvə silahlarının məhdudlaşdırılmasına dair sonuncu sazişin (Yeni START) müddəti fevralın 5-də bitdikdən sonra Vaşinqton nüvə təhlükəsizliyi sahəsində diplomatik səylərini sürətləndirib. Dövlət Departamentinin adının gizli qalması şərti ilə jurnalistlərə danışan yüksək vəzifəli rəsmisi ABŞ-nin Cenevrədə Rusiya və Çin nümayəndə heyətləri ilə nüvə silahlarına nəzarət mövzusunda danışıqlar apardığını təsdiqləyib. Rəsmi şəxs deyib: "Mən bu gün Rusiya nümayəndə heyəti ilə görüşdüm. Sabah isə Çin nümayəndə heyəti ilə görüşümüz baş tutacaq".

Yeni START müqaviləsinin müddəti başa çatdıqdan sonra tərəflər arasında "hazırlıq" xarakterli təmasların Vaşinqtonda başladığı, Cenevrə danışıqlarının isə daha ətraflı mərhələ olduğu qeyd edilib. ABŞ rəsmisinin sözlərinə görə, Vaşinqton son həftələr ərzində Böyük Britaniya və Fransa ilə də intensiv məsləhətləşmələr aparıb.

Prezident Donald Trampın Çini də əhatə edəcək yeni və daha əhatəli bir saziş çağırışı Yeni START müqaviləsinin müddətinin uzadılmaması ilə nəticələnib.

Hazırda Çinin nüvə arsenalı Rusiya və ABŞ ilə müqayisədə xeyli kiçik olsa da, son illərdə bu sahədə sürətli artım olub. Bununla belə, Pekin üçtərəfli razılaşma üçün danışıqlarda iştirak etmək çağırışlarını rəsmi şəkildə rədd edib.

Qeyri-müəyyən nüvə gələcəyi

Cenevrədə keçirilən Silahsızlanma Konfransında çıxış edən ABŞ-nin silahlara nəzarət və yayılmaması üzrə rəsmisi Kristofer Yeu bildirib ki, müddəti bitən Yeni START müqaviləsi ciddi qüsurlara malik idi və Çinin "görünməmiş, qəsdən və qeyri-şəffaf" şəkildə artan nüvə potensialını nəzərə almırdı.

Çin səfiri Şen Jian isə bu iddialara cavab olaraq Pekinin heç bir ölkə ilə nüvə silahlanması yarışına girməyəcəyini vurğulayıb. Səfir bildirib ki, Çinin arsenalı ən böyük güclərlə eyni səviyyədə deyil və ölkəsinin üçtərəfli danışıqlara cəlb edilməsi cəhdləri "ədalətli və real" deyil.

Buna baxmayaraq, ABŞ rəsmiləri Tramp administrasiyasının daha mükəmməl bir saziş əldə etmək üçün "çoxtərəfli strateji sabitlik dialoqunu" təşviq etdiyini bildirirlər. Müzakirələrin BMT Təhlükəsizlik Şurasının beş daimi üzvü (P5) çərçivəsində aparılması növbəti "məntiqi addım" kimi dəyərləndirilir. Bununla belə, Vaşinqton özünü yalnız bir formatla məhdudlaşdırmayacağını və həm ikitərəfli, həm də çoxtərəfli dialoq kanallarının açıq qaldığını bəyan edib.