Ankarada ümumi türk əlifbası müzakirə edildi

Paytaxt Ankarada Bakı Türkologiya Konqresinin 100 illiyi münasibətilə Türk dünyasının ortaq mədəni irsini və ünsiyyət birliyini gücləndirmək üçün mühüm tədbir təşkil edildi.

28 yanvarda Türk Dövlətləri Təşkilatının Ağsaqqallar Şurasının sədri cənab Binəli Yıldırımın iştirakı ilə keçirilən “Ümumi türk əlifbası: imkanlar, problemlər və təşəbbüslər” panel müzakirələrində sahədəki səlahiyyətli akademiklərin iştirakı ilə məsələyə baxıldı. Keçmişdən bu günə qədər türk dünyasının ortaq tarixi, zamanla yayıldığı coğrafiyalar və mövcud vəziyyəti nəzərə alınmaqla qəbul edilən ümumi türk əlifbasının əhəmiyyətini vurğulayan tədbirin təşəbbüskarı Əhməd Yasəvi Universiteti oldu.

Milli Kitabxanada keçirilən tədbirdə Ankaradakı türk dövlətlərinin səfirləri də akademikləri dinləmək üçün iştirak etdilər. Açılış nitqində Binəli Yıldırım ümumi türk əlifbasının qəbul edilməsinə qədərki iki illik dövrə diqqət çəkərək türk dünyasının əhəmiyyətini vurğuladı. O, bu prosesin asan olmadığını, lakin 34 hərfdən ibarət ümumi türk əlifbasının qəbul edilməsinin gələcəkdə türk dünyası daxilində ünsiyyətə böyük töhfə verəcəyini vurğuladı; ən əsası, bunun türk dünyasını təkcə mədəni deyil, həm də iqtisadi cəhətdən birləşdirə biləcəyini dilə gətirdi.

Prof. Dr. Nazım Hikmət Polatın sədrlik etdiyi paneldə professor Dr. Bilgehan Atsız Gökdağ ümumi türk əlifbası prosesinin türk dünyası üçün yeni bir məsələ olmadığını vurğuladı. Gökdağ auditoriyaya bu mövzuda ilk sistemli tədqiqatların 1926-cı ildə keçirilən Birinci Bakı Türkologiya Konqresi ilə başladığını xatırlatdı. O, həmçinin bu konqresdə iştirak edən və ümumi türk əlifbası layihəsini dəstəkləyən türk dünyasının aparıcı dilçilərinin 1937-1938-ci illərdə Stalin tərəfindən öldürüldüyünü də qeyd etdi. Türk Dili Dərnəyinin sədri Osman Mert ümumi Türk əlifbasının qəbul edilməsinə aparan akademik proses və bu prosesdə qarşılaşılan problemlər barədə danışdı. Mert həmçinin türk dünyasının yazılı dilinin tarixinə qısaca toxunaraq, Latın əlifbasının Kiril əlifbası ilə müqayisədə təklif etdiyi imkanları qiymətləndirdi. UNESCO Türk Milli Komissiyasının sədri professor Dr. Öcal Oğuz UNESCO və Türk Dili Ailəsi Gününün elan edilməsini müzakirə etdi; professor Dr. Nurettin Demir isə professor Dr. Əminə Yılmaz ilə birlikdə hazırladığı "Sonsuz Hekayə: Əlifba Mübahisələri" adlı hesabat haqqında qısaca məlumat verdi.

“Ümumi türk əlifbası: imkanlar, problemlər və təşəbbüslər” mövzulu paneldə türk mədəni ənənəsinə uyğun olaraq son söz panelin ağsaqqal dövlət xadimi cənab Binəli Yıldırıma verildi. B.Yıldırım bildirdi ki, TDT-nin Ağsaqqallar Şurasında 2026-cı il ümumi əlifba və ümumi tarix kimi istiqamətlər üzrə təşəbbüslərin praktik həyata keçirilməsi üçün konkret addımların atılacağı dövr kimi nəzərdən keçirilir.

O, TDT-ni maarifçi İsmayıl Qaspıralının “Dildə, fikirdə, işdə vəhdət” məşhur kəlamında əks olunan baxışın “institusional təcəssümü” adlandırdı.

“TDT təkcə türk xalqlarının tarixi və mədəni əlaqələrini xatırladan struktur deyil, həqiqi vəhdət və inteqrasiyaya yönəlmiş perspektivli əməkdaşlıq platformasıdır”, – deyə TDT-nin Ağsaqqallar Şurasının sədri əlavə etdi.

Onun sözlərinə görə, ümumi əlifba Türk dünyasının gələcəyi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. “Ümumi türk əlifbası TDT-nin məqsədlərinin həyata keçirilməsində əsas elementlərdən biridir. 34 hərfdən ibarət əlifba iqtisadi inteqrasiyanı sürətləndirən, qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirən və uzunmüddətli birliyi dərinləşdirən strateji amil kimi qiymətləndirilməlidir”, – deyə o bildirdi.

B.Yıldırım paytaxt Ankarada aparılan müzakirələrin Türk dünyası üçün yeni üfüqlər açacağına, ümumi məqsədlərə nail olmağa töhfə verəcəyinə və müsbət nəticələr gətirəcəyinə ümidvar olduğunu dedi.

Siyasət və qurumlar bunu dəstəkləyəcək və Balkanlardan Baykal gölünə qədər uzanan coğrafiyada bu məsələyə dair məlumatlılığı sürətlə artırmalıyıq. Bu, imperiya xəyalı deyil; bu, ortaq keçmişimizi gələcəyə daşımaq üçün bir layihədir. Biz fransızlar kimi deyilik. Osmanlılar Tunisdə və Əlcəzairdə 600 il hökmranlıq etdilər, lakin sonradan bölgəni işğal edənlər 50 il ərzində fransız dilini rəsmi dil kimi tətbiq etdilər. Bir millət olaraq, türk xalqı olaraq, müstəmləkə keçmişimiz yoxdur; utancverici keçmişimiz yoxdur. Yeganə məqsədimiz bu geniş coğrafiyada bir-birimizi daha yaxşı başa düşmək, həm iqtisadi, həm də mədəni inteqrasiyaya həm həmrəylik içində nail olmaq və regional və qlobal sülhə mənalı töhfə verməkdir. Məqsədimiz də budur. Bir daha burada fikirlərini bildirən bütün professorlara və bütün mütəxəssislərə təşəkkür edirəm.

O, çıxışını belə yekunlaşdırdı: "Xüsusilə belə bir mötəbər görüşü təşkil etdikləri üçün Əhməd Yasəvi Universitetinin Qəyyumlar Şurasının sədri, hörmətli professorum Muhittin Şimşəkə və həmkarlarına bir daha təşəkkür etmək istərdim".