ASEAN dəniz hərəkətinin dayanması və ABŞ-İran gərginliyi səbəbindən təmkinli olmağa çağırıb
Cənub-Şərqi Asiya ölkələri Hörmüz boğazından təhlükəsiz və fasiləsiz keçidin dərhal bərpa olunması üçün açıq çağırış ediblər
ABŞ və İran arasındakı kövrək atəşkəs gəmiçilik fəaliyyətindəki fasilə səbəbindən ilk real sınağı ilə üz-üzədir. Cənub-Şərqi Asiya liderləri boğazdan təhlükəsiz keçid və davamlı diplomatiya üçün təzyiq edirlər.
Cənub-Şərqi Asiya ölkələri aprelin 13-də ABŞ və İran arasında artan gərginliyin dünyanın ən kritik dəniz yollarından birini qeyri-sabitləşdirmə riski daşıdığı barədə xəbərdarlıq edərək, Hörmüz boğazından təhlükəsiz və fasiləsiz keçidin dərhal bərpa olunması üçün açıq çağırış ediblər.
Cənub-Şərqi Asiya Millətləri Assosiasiyasının (ASEAN) xarici işlər nazirləri birgə bəyanatda bütün tərəfləri dənizçiləri qorumağa, strateji dəhlizdə hərəkət edən gəmi və təyyarələrin təhlükəsizliyini təmin etməyə çağırıblar.
Bu çağırış ABŞ-nin İran limanlarına qarşı yeni elan etdiyi blokadadan sonra boğazda hərəkətin dayanma nöqtəsinə gəlməsi fonunda edilib.
ASEAN nazirləri Vaşinqton və Tehranı danışıqlar masasında qalmağa çağıraraq vurğulayıblar ki, yalnız davamlı dialoq düşmənçiliyə qalıcı son qoya və uzunmüddətli regional sabitliyi təmin edə bilər.
Nazirlər həmçinin böhranın yatırılması üçün çalışan digər tərəfdaşlarla yanaşı, Pakistanın vasitəçilik səylərindəki rolunu da qeyd ediblər.
Kövrək atəşkəs
ASEAN bloku aprelin 8-də qüvvəyə minən iki həftəlik atəşkəsi məmnuniyyətlə qarşılayıb, lakin atəşkəsin kövrəkliyini vurğulayaraq onun şərtlərinə ciddi əməl olunması çağırışını edib.
Yüksək rütbəli diplomatlar bütün tərəfləri təmkin nümayiş etdirməyə, düşmənçiliyi dayandırmağa və vəziyyəti daha da gərginləşdirə biləcək hərəkətlərdən imtina etməyə çağırıblar.
Açıqlamada məsuliyyətli davranışın, beynəlxalq hüquq və BMT çərçivələrinə əsaslanan həll yolunun zəruriliyi vurğulanaraq bildirilib: "Bütün tərəfləri atəşkəsin tam və effektiv şəkildə həyata keçirilməsi üçün əlverişli şəraiti qorumağa çağırırıq".
ASEAN-ın mesajının təcili olması Londonun dənizçilik kəşfiyyatı hesabatı ilə də ortaya çıxıb; həmin hesabatda Hürmüz boğazında gəmi hərəkətinin artıq dayandırıldığı qeyd olunub.
Bu axsaqlıq ABŞ prezidenti Donald Trampın İran limanlarına qarşı blokada tətbiq ediləcəyini bildirdiyi və (13 aprel 2026) bazar ertəsi saat 14:00-da (GMT) qüvvəyə minəcək qərarından sonra yaşanıb.
Baş verənlər qlobal enerji axını və iqtisadiyyat üzərində yaradacağı dalğalanmalarla bağlı yeni narahatlıqlar doğurub.
Dünyanın ən işlək neft keçid məntəqələrindən birinin faktiki olaraq bağlanması yaxın günlərdə diplomatiyanın mövcud gərginliyi azalda bilib-bilməyəcəyini göstərəcək.