Boğac Xan boyunda deyilir: “Belә dedikdә xanım, o namәrdlәrin iyirmisi dә gәlib çıxdı vә bir iftira da onlar gәtirdilәr. Dedilәr: Dirsә xan, sәnin oğlun qalxıb yerindәn durdu, köksü gözәl böyük dağa ova çıxdı. Sәn var ikәn ov ovladı, quş vurdu. Anasını yanına götürüb gәldi. Al şәrabın tündünü aldı, içdi. Anası ilә dilbir olub, atasına qәsd etmәk istәyir. Sәnin oğlun nankor çıxdı. Çılpaq yatan Ala dağdan ötüb, xanlar xanı Bayındır’a xәbәr çatar. Dirsә xanın oğlu belә yaramaz işlәr görüb, deyәrlәr. Sәni çağırdarlar, Bayındır xanın yanında sәnә cәza verәrlәr. Belә oğul nәyinә gәrәkdir? Öldürsәnә!-dedilәr.

Dirsә xan dedi: Gedin gәtirin öldürüm! Belә oğul mәnә gәrәk deyil!.

Dirsә xanın nökәrlәri dedi: Biz sәnin oğlunu necә gәtirәk? Sәnin oğlun bizim sözümüzü dinlәmәz, bizim sözümüzlә gәlmәz. Qalxıb yerindәn dur. İgidlәrini oxşayıb başına yığ; oğlunla görüş, yanına alıb ova çıx. Quş uçurub ov ovlayanda oğlunu oxlayıb öldür! Әgәr belә öldürmәsәn, bil ki, başqa cür öldürә bilmәzsәn!.

Salur Qazanın evinin yağmalandığı boyda ovla bağlı hissәdә isә belә deyilir:

Qızıl qәdәhlәr-sürahilәr düzülmüşdü. Doqquz qara gözlü, göyçәk üzlü, saçı arxada düyünlәnmiş, köksü qızıl düymәli, әllәri bilәyindәn xınalı, barmaqları naxışlı, gözәl kafir qızları Qalın Oğuz bәylәrinә şәrab paylayırdılar.

Ulaş oğlu Salur Qazan içdi içdi, axırda şәrabın tәsiri başına vurdu. O, qaba dizlәri üstünә çökdü, dedi: Sözümü dinlәyin, sәsimә sәs verin bәylәr! Yata yata yanımız ağrıdı. Dura dura belimiz qurudu. Duraq gedәk a bәylәr! Ov ovlayaq, quş vuraq, sığın keyik yıxaq, qayıdıb otağımıza düşәk. Yeyib içәk, günümüzü xoş keçirәk!

Özgә bir yerdә isә belә deyilir:

Ağam Qazan, sası dinli Gürcüstan sәrhәddinә gedirsәn, qәrargahının üstündә kimi qoyursan?

Qazan deyir: Oğlum Uruz üç yüz igidlә evimin keşiyindә dursun. Qonur atını çәktirdi, mindi. Dәli Dondaz Tәplqaşqa ayğırını mindi. Qazan bәyin qardaşı Qaragünә göy bәdәvi atını tutdurub mindi. Bayındır xanın düşmәnini mәğlub edәn Şir Şәmsәddin ağ atını çәkdirib mindi.

Parasarın Bayburd hasarından sıçrayıb aşan Bәyrәk boz ayğırına mindi. Qonur atlı Qazana “keşiş” deyәn bәy Yeynәk duru ayğırına mindi.

Saymaq istәsәm, tükәnәn deyil; qalın Oğuz bәylәri atlandılar. Böyük qoşun Ala dağa ova çıxdı.

Ova çıxma Türk dövlәt gәlәnәğinin heç vaxt pozulmamış gәlәnәklәrindәn biriydi. Dövlәt adamları tәk başlarına ova çıxabilmәzdi, çünkü o dövrün ovları indiki dövrdәki orduların illik manevrlәrinә oxşayırdı. Türklәr ov ovlamağa hәlә uşaqlıqda başlayırdı. Kiçik uşaqlar әvvәlcә qoyuna minәr vә bununla ata minmәyi öyrәnirdi. Özlәri üçün hazırlanan kiçik yay vә oxlarla siçanlara, quşlara, gәlinciklәrә, dovşanlara ox atar vә bununla hәrb sәnәtini öyrәnәrdi. Yay çәkib ox atmaq isә öz başına bir mәharәtdi. Ancaq bu proqramımızda biz sadәcә olaraq dövlәt ovundan söhbәt açacayıq.

Gәlin yenә tariximizin әn qәdim vaxtlarına üz tutaq vә tәqribәn 2200 il qabaq yaranan hadisәlәrә bir nәzәr salaq, Dәdә Qorqud’dakı ov sәhnәlәrini onlarla qarşılaşdıraq.

Oğuz xanın gәncliyi hәdsiz çәtinliklәrlә ötmüşdü. Hәlә uşaqkәn atası, anasının üstünә günü gәtirmişdi. Onun bir dediyini dә iki elәmirdi. Oğuz vәliәhd idi, ancaq analığının gözü bunu götürmür vә Metә’ni hәrhansı bir yolla aradan götürmәk istәyirdi. Bu sәbәblә Metә’nin atası Tuman’a mәnәvi tәzyiq edib, Oğuz’u qonşuluqlarında yaşayan Yüәçi Türklәrinә girov yollatdı. Yüәçilәr o vaxt daha güclü idi vә Hunlarla araları yaxşı deyildi. Oğuz’un girov verilmәsi, Hunların, Yüәçilәrә hücum çәkmәmәsi mәnasını daşıyırdı.

Oğuz bir müddәt Yüәçi Türk tayfasının әlindә girov tutulduqdan sonra atası Tuman birdәn Yüәçilәr’ә hücum çәkdi. Bu da Metә’nin öldürülmәsi mәnasına gәlirdi. Oğuz, vәziyyәtin gәrgin olduğunu başa düşüb külәkdәn dә sürәtli qaçan atına minib öz yurduna qayıtdı. Atası onun bu mәharәtini görüb әmrinә on min atlı verdi vә onu tümәn komandiri tәyin etdi.

Metә, Yüәçilәrin әlindә girov ikәn fit çalan oxu ixtira etmişdi. Әmrinә verilәn әsgәrlәrә hәr gün möhkәm tәlim keçmәyә başladı. Әsgәrlәri ilә ilk ovuna çıxdıqda dedi ki; “Mәn oxumu hara atsam siz dә hәmin yerә atacaqsınız”. Sonra dönüb öz atını oxladı. Әsgәrlәri dә onun atını oxladılar, ancaq bәzilәri atmadı, Metә, o andaca onları öldürtdü.

Özgә bir gün ova çıxdıqda yenә hәmin әmri verdi vә bu әmri yerinә yetirmәyәnlәrin o saat öldürülәcәyini söylәdi. Bunu deyәndәn sonra dönüb oxunu hәyat yoldaşına yönәltdi vә onu oxladı. Sağ vә solundakı әsgәrlәrdәn bәzilәri qorxub onun hәyat yoldaşına ox atmadı vә Metә o saat onları da öldürtdü.

Söz çәmini tapmışkәn bir şeyi dә yada salmalıyıq. O vaxtlar iki cür ov tәşkil olunurdu. Biri ordu komandirinin, digәri isә dövlәt rәhbәrliğinin әmrindә tәşkil olunurdu.

Metә, atası Tuman’ın әmrindә tәşkil olunan dövlәt ovuna çıxdığı zaman әsgәrlәrinә daha әvvәlcә aşıladığı möhkәm dissiplinlә onları özünә dönmәz şәkildә bağlamışdı. Oğuz birdәn yayını atasına yönәldib oxunu buraxdı. Bunu görәn әsgәrlәri dә oxlarını atası Tuman’a tulladılar. Atasını aradan götürüb xaqan oldu, özünü öldürtmәk istәyәn ögey anasını vә ondan olan qardaşlarını öldürtdü. Hun dövlәtinin başına keçib onu imperiya sәviyyәsinә çıxartdı vә tarixdәki ilk Türk birliğini yaratdı.

O vaxtlar dövlәt ovunda iştirak etmәyәnlәr dövlәtә asi kәsilmiş olurdu vә qәti şәkildә cәzalandırılırdı. Dәdә Qorqud dastanlarından iki ov sәhnәsini proqramın başında tәqdim etdim. Dirsә Xan oğlu Boğac’ın atasından icazә almamış ova çıxması bir üsyan kimi qәlәmә verilir vә atası tәrәfindәn öldürülmәsi istәnir.

Eradan qabaq 220 illәrindә tәşkil olunan dövlәt ovu ilә İslamiyyәt dövründә qәlәmә alınan Dәdә Qorduq Dastanlarındakı ov sәhnәsi arasında hәrhansı fәrqin olmadığını görürük. Dәdә Qorqud dastanları әdәbi bir mәtn kimi görünsә dә, onda Türk dövlәt gәlәnәğinin әn ümdә ünsürlәri özünü qabarıq şәklidә büruzә verir. Bu sәbәblә Dәdә Qorqud Dastanlarına sadәcә olaraq әdәbi mәtn gözüylә baxabilmәrik. (www.trtazerbaycan.com)